Scenariusze zajęć
Tytuły scenariuszy: - Biorównowaga, - Gatunki drzew w KPN, - Łańcuch pokarmowy, - Paleta kolorów, - Piktogramy, - Sieć zależności, - Szyszkowy slalom, - Śniegolepy, - Tropiciele. UWAGA!!! Scenariusze zamieszczone poniżej są materiałami edukacyjnymi Karkonoskiego Parku Narodowego i nie mogą być publikowane bez zgody i wiedzy dyrekcji Karkonoskiego Parku Narodowego. Są to przykładowe scenariusze i prowadzący zajęcia zastrzegają sobie prawo do wyboru i dowolnej ich modyfikacji, w zależności od zaistniałych warunków, niezbędnych do bezpiecznego przeprowadzenia zajęć. Biorównowaga Cele operacyjne: - integracja i nawiązanie współpracy wewnątrz grup uczestników, - poprawienie nastroju, - koncentracja na zajęciach. Uczeń (wiek, ilość osób ): od 6 lat, ilość osób dowolna, nie mniej niż sześć osób. Środki dydaktyczne: długi, najlepiej grubszy kijek, sześć długich, mocnych sznurków. Metody pracy: zawody między grupami. Czas trwania zadania: około 10 - 15 minut, w zależności od ilości osób. Uproszczony tok lekcji: Prowadzący przygotowuje kijek: do kijka przywiązuje mocno u góry i u dołu po trzy długie sznurki, których końce puszcza luzem. Rysuje na ziemi umowną linię startu i mety. Następnie prosi uczestników o podzielenie się na grupy po sześć osób. Następnie każda z osób w grupie chwyta za jeden koniec sznurka. Zadanie polega na tym, by pociągając za sznurki i współpracując w grupie podnieść kijek tak, by wisiał w pozycji pionowej po czym przenieść go na czas od linii startu do linii mety tak, by nie dotknął ziemi i cały czas zachował pozycję pionową. Wygrywa grupa, której uda się najszybciej wykonać to zadanie. Faza wstępna: Przygotowanie zabawy: prowadzący wybiera długi, nieco grubszy kijek i rysuje na ziemi umowną linię startu i mety. Dystans między nimi nie powinien być dłuższy niż około 7-10 metrów. Następnie przywiązuje do wybranego kijka u góry i u dołu po trzy sznurki tak, by tworzyły rozetę, a długie końce zwisały luźno. Uczestnicy dzielą się na grupy sześcioosobowe. Faza główna: Pierwsza grupa podchodzi do kijka i chwyta za wolne końce sznurków, każdy po jednym. Następnie pociągając sznurki podnosi kijek tak, aby wisiał on w pozycji pionowej. Wymaga to współpracy pomiędzy wszystkimi członkami grupy. Na znak prowadzącego grupa przenosi kijek na czas od linii startu do linii mety tak, aby nie dotknął ziemi i cały czas zachował pionową pozycję. Następnie kolejno startują pozostałe grupy. Prowadzący mierzy wszystkim grupom czas stoperem. Faza podsumowująca: Zawody wygrywa ta grupa, która wykona zadanie w najkrótszym czasie. Prowadzący podaje wyniki czasowe wszystkich drużyn i ogłasza zwycięzcę. ^^^powrót do góry^^^ Gatunki drzew w KPN Cele operacyjne: - zapoznanie uczestników z podstawowymi gatunkami drzew rosnących w Karkonoszach, - wskazanie różnic pomiędzy drzewami (np. faktura kory, kształt liści), - kształtowanie zmysłu obserwacji. Uczeń (wiek, ilość osób ): od 6 lat, ilość osób dowolna Środki dydaktyczne: karty pracy, kredki lub ołówki Metody pracy: praca w grupach Czas trwania zadania: ok. 10- 15 minut Uproszczony tok lekcji: Prowadzący pyta uczestników, jakie znają gatunki drzew i w jakim lesie się znajdujemy. Który gatunek przeważa? Następnie prosi uczestników o podzielenie się na równe grupy i wybranie spośród każdej grupy "kapitana". Kapitanowie drużyn otrzymują karty pracy do wypełnienia wspólnie ze swoją grupą. Zadanie polega na wybraniu jednego drzewa liściastego i jednego iglastego (np. świerka i buka), odbiciu na karcie zadań kredką ich kory i przyklejeniu liścia i szpilki w wyznaczonym miejscu. Następnie uczestnicy są proszeni o podanie nazw gatunków drzew, które wybrali. Prowadzący zbiera od wszystkich grup karty zadań i sprawdza, czy gatunki drzew zostały określone poprawnie. Faza wstępna: Pogadanka na temat gatunków drzew, jakie możemy spotkać w Karkonoskim Parku Narodowym, typów lasów w zależności od pięter roślinnych i antropogenicznych przekształceniach. Kapitanowie drużyn otrzymują karty pracy do wypełnienia wspólnie ze swoją grupą. Faza główna: Zadanie polega na wybraniu jednego drzewa liściastego i jednego iglastego (np. świerka i buka), odbiciu na karcie zadań kredką ich kory i przyklejeniu liścia i szpilki w wyznaczonym miejscu. Następnie uczestnicy są proszeni o podanie nazw gatunków drzew, które wybrali. Faza podsumowująca: Prowadzący zbiera od wszystkich grup karty zadań i sprawdza, czy gatunki drzew zostały określone poprawnie. Podpowiada, po jakich cechach poznajemy poszczególne gatunki drzew. ^^^powrót do góry^^^ Łańcuch pokarmowy Cele operacyjne: - zapoznanie uczestników z pojęciem łańcucha pokarmowego, - rozbudzanie twórczych zdolności, - kształcenie umiejętności pracy w grupach. Uczeń (wiek, ilość osób ): od 10 lat, ilość uczestników dowolna Środki dydaktyczne: liście, gałęzie,szyszki, kamienie, śnieg Metody pracy: Praca w grupach Czas trwania zadania: ok. 15 minut Uproszczony tok lekcji: Prowadzący prosi uczestników o podzielenie się na 4 grupy (lub więcej, w zależności od tego, ile chcemy mieć ogniw łańcucha pokarmowego) i wyznacza teren działania: w miarę płaski teren o długości ok. 10m. Grupy stają w niewielkiej odległości od siebie, w jednej linii. Każda grupa dostaje za zadanie ułożenie z dostępnych materiałów (kamieni, liści, patyków, ew. wariant zimowy: ulepić lub wyrzeźbić ze śniegu) kolejnych ogniw łańcucha pokarmowego (np. kwiat, owad, ptak, lis). Poszczególne grupy nie wiedzą, co układają inne grupy. Po skończeniu pracy prowadzący prosi uczestników o przyjrzenie się ułożonym wizerunkom. Czy kolejność układanych organizmów była przypadkowa? Jakie zależności występują pomiędzy tymi organizmami? Prowadzący prosi o wyjaśnienie terminu "łańcuch pokarmowy". Faza wstępna: Prowadzący prosi uczestników o podzielenie się na grupy. Grup powinno być tyle, ile będzie ogniw łańcucha pokarmowego. Następnie wyznacza teren działania (płaski teren, najlepiej o długości około 10m.) i prosi grupy o ustawienie się w jednej linii, niedaleko od siebie. Faza główna: Każda z grup dostaje zadanie: wykorzystując dostępne materiały ( kamienie, patyki, liście itp.) ma za zadanie ułożyć wizerunek danego organizmu, podanego każdej grupie przez prowadzącego. Wersja zimowa: grupy lepią lub rzeźbią wizerunki ze śniegu. Prowadzący tak zadaje temat pracy każdej grupie, by po ułożeniu wizerunki organizmów tworzyły kolejne ogniwa łańcucha pokarmowego (np. kwiat, owad, ptak, lis). Następnie prowadzący prosi uczestników o przyjrzeniu się wizerunkom organizmów, ułożonym przez wszystkie grupy i zadaje pytania: "czy kolejność tych organizmów jest przypadkowa?" "Jakie zależności występują pomiędzy tymi organizmami?" Co oznacza pojęcie "łańcuch pokarmowy"? Faza podsumowująca: Prowadzący podsumowuje temat zależności pokarmowych pomiędzy organizmami. Może nawiązać do tematu ochrony przyrody jako całych ekosystemów, tak jak to się realizuje w parkach narodowych, nawiązując do zależności (nie tylko pokarmowych) pomiędzy wszystkimi organizmami, wchodzącymi w skład ekosystemu (np. uświadamiając, że niewiele da nam ochrona gatunkowa danego organizmu, jeżeli nie będziemy chronić jego bazy pokarmowej i siedliska). ^^^powrót do góry^^^ Paleta kolorów Cele operacyjne: - kształtowanie postawy szacunku wobec przyrody, - uwrażliwienie na jej piękno, - uświadomienie potrzeby jej chronienia. Uczeń (wiek, ilość osób ): od 6 lat, ilość osób dowolna Środki dydaktyczne: paletki wykonane z kartonu i taśmy dwustronnie klejącej Metody pracy: aktywna praca samodzielna Czas trwania zadania: około 20 minut Uproszczony tok lekcji: Uczestnikom zabawy rozdaje się paletki (kartoniki z naklejoną taśmą dwustronnie klejącą) i prosi o własnoręczne udekorowanie paletki według własnego pomysłu i własnej estetyki. Materiałami do dekoracji są wszystkie znalezione przez uczestników kamyczki, suche liście i trawy, patyczki, szyszki itp. lub różnego rodzaju odpadki (wersja ekologiczna). Zasadą jest, żeby nie zrywać żywych roślin lub ich części. Zabawę można wykorzystać np. podczas spaceru po lesie. Po zajęciach uczestnicy mogą zatrzymać własnoręcznie skomponowane paletki na pamiątkę. Faza wstępna: Wyjaśnienie przez prowadzącego zasad zabawy i rozdanie uczestnikom kartonowych paletek. Faza główna: Samodzielne dekorowanie paletek przez uczestników, według własnego pomysłu, materiałami znalezionymi dookoła (z wyjątkiem żywych roślin, ich części i zwierząt). Można poprosić uczestników o skomponowanie paletek na zadany temat (np. paletki "śmieciowe", ulubione zwierzę, las jesienią itd.). Faza podsumowująca: Gotowe paletki uczestnicy prezentują prowadzącemu i innym uczestnikom. Można zrobić małą "wystawkę" paletek lub konkurs na najpiękniej udekorowaną paletkę. Po zajęciach uczestnicy mogą zatrzymać swoje paletki na pamiątkę. ^^^powrót do góry^^^ Piktogramy Cele operacyjne: - wzbudzanie poczucia odpowiedzialności za przyrodę, - poznanie zasad zachowania się w Parku Narodowym i w lesie. Uczeń (wiek, ilość osób ): od 6 lat, ilość osób dowolna, Środki dydaktyczne: Karty zadań, kredki, Metody pracy: praca w grupach, ew. praca samodzielna. Czas trwania zadania: ok. 15 - 20 minut Uproszczony tok lekcji: Pogadanka na temat zachowania się w lesie i w Parku Narodowym. Prowadzący prosi o podzielenie się uczestników na grupy i rozdaje karty pracy. Zadanie uczestników polega na wyjaśnieniu znaczenia podanych piktogramów, a następnie zaprojektowaniu własnych, obrazujących co jeszcze wolno a czego nie wolno robić w Parku Narodowym. Prowadzący podsumowuje temat i prezentuje wszystkim najciekawsze i najbardziej pomysłowo zaprojektowane piktogramy. Faza wstępna: Prowadzący rozpoczyna krótką pogadanką na temat zachowania się w lesie i na terenie Parku Narodowego. Następnie prosi uczestników o podzielenie się na grupy i rozdaje karty zadań. Faza główna: Uczestnicy w grupach rozwiązują zadanie, składające się z dwóch części: najpierw trzeba wyjaśnić znaczenie podanych piktogramów, a następnie samemu zaprojektować piktogramy, dotyczące własnych pomysłów co jeszcze wolno a czego nie wolno robić na terenie Parku Narodowego. Faza podsumowująca: Prowadzący zbiera rozwiązane zadania i wyjaśnia znaczenie poszczególnych piktogramów. Następnie krótko podsumowuje temat zachowania się na terenie Parku Narodowego i prezentuje wszystkim uczestnikom najciekawsze i najbardziej pomysłowo zaprojektowane piktogramy. ^^^powrót do góry^^^ Sieć zależności Cele operacyjne: - poznanie zależności pomiędzy organizmami żyjącymi w lesie, - uświadomienie, że wszystkie organizmy są wzajemnie powiązane i wszystkie są od siebie zależne. Uczeń (wiek, ilość osób ): od 6 lat, 8 do 16 osób (wariant w parach) Środki dydaktyczne: zalaminowane plakietki z rysunkami poszczególnych organizmów (mysz, sarna, nornik, drzewo, dzięcioł, sowa, kornik, grzyb), sznurek, nożyczki. Metody pracy: gra dydaktyczna, zespołowa Czas trwania zadania: około 15 - 20 minut Uproszczony tok lekcji: Uczestnicy stają w kole. Prowadzący rozdaje plakietki. Jedna osoba jest jedną postacią (drugi wariant - w parach). Prowadzący wręcza kłębek sznurka "drzewu", a następnie zadaje pytanie - zagadkę związaną z wzajemnymi zależnościami między organizmami. Uczestnik, którego dotyczy pytanie zgłasza się i "drzewo" rzuca do niego kłębek sznurka. W miarę zadawania dalszych pytań sznurek krąży i między uczestnikami zabawy tworzy się sieć, obrazująca wzajemne zależności. Prowadzący wyjaśnia, że powstała sieć obrazuje zależności pomiędzy organizmami, reprezentowanymi przez uczestników. Następnie bierze nożyczki i odcina wszystkie nitki prowadzące do drzewa. Uczestnicy cofają się krok do tyłu. Sieć się rozpada. Prowadzący prosi uczestników zabawy o wyjaśnienie, co zaobserwowali. Objaśnia rolę poszczególnych elementów ekosystemu i potrzebę chronienia ekosystemu jako całości. Faza wstępna: Ustawienie uczestników zabawy w kole i rozdanie plakietek przez prowadzącego (jedna plakietka na osobę lub na parę, w zależności od ilości osób). Plakietki przedstawiają różne leśne organizmy (drzewo, kornika, sarnę, grzyba, mysz, nornika, dzięcioła i sowę). Najlepiej, jeśli uczestnicy przypną plakietki tak, aby były dobrze widoczne. Prowadzący wręcza kłębek sznurka osobie lub parze reprezentującej drzewo. Faza główna: Prowadzący zadaje uczestnikom pytania - zagadki, dotyczące zależności pomiędzy reprezentowanymi przez uczestników organizmami. Uczestnik, którego dotyczy pytanie zgłasza się i przejmuje kłębek od drzewa, które trzyma koniec sznurka. Następnie po kolejnym pytaniu rzuca go do osoby, która się zgłosi, jednocześnie trzymając za sznurek. W miarę zadawania dalszych pytań sznurek krąży i między uczestnikami zabawy tworzy się sieć, obrazująca wzajemne zależności pomiędzy organizmami. Pytania: - Kto żywi się nasionami drzewa? (odp.: mysz) - Kto poluje na myszy? (odp.: sowa) - Kto daje sowie schronienie w dziupli? (odp.: drzewo) - Kto żyje w symbiozie z korzeniami drzewa? (odp.: grzyb) - Dla kogo grzyb jest przysmakiem? (odp.: nornik) - Kto także jada czasem grzyby? (odp.: sarna) - Czyje młode pędy lubi zgryzać sarna? (odp.: drzewo) - Kto żyje w korze drzewa? (odp.: kornik) - Kto jada korniki? (odp.: dzięcioł) - W czyim pniu dzięcioł wykuwa dziuple? (odp.: drzewo) Prowadzący komentuje powstałą między uczestnikami sieć zależności. Następnie bierze nożyczki i odcina wszystkie nitki prowadzące od drzewa, po czym sieć się rozpada. Faza podsumowująca: Prowadzący prosi uczestników o zinterpretowanie sytuacji (usunięcie choćby jednego elementu powoduje rozpad sieci, są gatunki o mniejszym i większym znaczeniu dla całej sieci - tzw. gatunki kluczowe). Wyjaśnia potrzebę ochrony całych ekosystemów, nie tylko wybranych elementów. ^^^powrót do góry^^^ Szyszkowy slalom Cele operacyjne: - rozgrzanie i rozluźnienie uczestników zajęć edukacyjnych. Uczeń (wiek, ilość osób ): od 6 lat, ilość osób dowolna Środki dydaktyczne: lina, wiaderka, szyszki (najlepiej świerkowe lub sosnowe) Metody pracy: indywidualnie lub w grupach Czas trwania zadania: w zależności od ilości startujących Uproszczony tok lekcji: Prowadzący układa na ziemi linę tak, by tworzyła tor slalomu. Na zakrętach trasy i na mecie ustawia wiaderka. Zabawa polega na tym, by pokonując jak najszybciej slalom wyjąć z wiaderek ustawionych na trasie po szyszce i wrzucić zebrane szyszki do wiaderka na mecie. Prowadzący mierzy czas przebycia trasy. Wygrywa zawodnik, któremu uda się najszybciej pokonać trasę i zebrać szyszki z wszystkich wiaderek. ^^^powrót do góry^^^ Śniegolepy Cele operacyjne: - pobudzenie wyobraźni przyrodniczej, - rozwijanie umiejętności pracy w grupie. Uczeń (wiek, ilość osób ): od 6 lat, ilość osób dowolna Środki dydaktyczne: łopatki, śnieg Metody pracy: Praca w grupach Czas trwania zadania: około 20 minut Uproszczony tok lekcji: Prowadzący prosi uczestników o podzielenie się na grupy. Następnie każdej z grup wręcza łopatki. Zadaniem grup jest ulepienie lub wyrzeźbienie ze śniegu zadanego tematu. Mogą to być np. zwierzęta, które wyginęły w Karkonoszach, dla młodszych dzieci moje ulubione zwierzątko itp. Po skończonej pracy grupy prezentują wszystkim swoje dzieło wraz z kilkoma słowami opisu. ^^^powrót do góry^^^ Tropiciele Cele operacyjne: - kształtowanie zmysłu obserwacji, - zapoznanie uczestników z tropami pospolitych gatunków leśnych zwierząt. Uczeń (wiek, ilość osób ): od 6 lat, Środki dydaktyczne: Karta pracy, ołówki, kredki Metody pracy: praca w grupach po 3-4 osoby Czas trwania zadania: około 15 minut Uproszczony tok lekcji: Prowadzący zwraca uwagę uczestników na tropy zwierząt, jakie często możemy napotkać podczas spaceru w lesie lub na łące jeśli uważnie patrzymy. Następnie dzieli uczestników na 3-4 osobowe grupy i prosi o wypełnienie kart. Gdy wszyscy zakończą zadanie, prowadzący zbiera karty i podsumowuje pracę grup. Faza wstępna: Pogadanka na temat tropów pospolitych zwierząt, jakie możemy napotkać w lesie lub na łące ( np. sarna, jeleń, dzik, zając, lis, wiewiórka). Wskazanie przykładowych tropów. Faza główna: Podzielenie uczestników na grupy 3-4 osobowe i rozdanie grupom kart pracy. Uczestnicy w grupach wypełniają karty zadaniowe. Zadanie polega na połączeniu tropów z sylwetką zwierzęcia, do którego należą dane tropy. Faza podsumowująca: Zebranie kart pracy i omówienie zadania. ^^^powrót do góry^^^ Scenariusze opracowała Karolina Dobrowoska |